Klasyfikacja systemu AI pod AI Act
Narzędzie
Klasyfikacja systemu AI pod AI Act
Cztery kategorie ryzyka, dwie role i osiem obszarów Załącznika III. Narzędzie ustala, gdzie trafia Wasz system, i - co po zmianie terminów z lipca 2026 jest równie ważne - rozdziela obowiązki, które działają już dziś, od tych, które wchodzą dopiero w grudniu 2027.
Stan prawny na 13 sierpnia 2026. Terminy dla systemów wysokiego ryzyka przesunęło rozporządzenie (UE) 2026/1744 („Digital Omnibus on AI"), które weszło w życie 27 lipca 2026. Tekst rozporządzenia.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
Cztery kategorie
Praktyka zakazana, wysokie ryzyko, ograniczone ryzyko, minimalne ryzyko. Wynik zawsze z numerem artykułu.
Dwie role
Dostawca i stosujący mają różne obowiązki. Firma używająca gotowego narzędzia też je ma.
Co dziś, co w 2027
Po odroczeniu z lipca 2026 część obowiązków działa, część czeka. Narzędzie to rozdziela.
To narzędzie edukacyjne, nie opinia prawna. Wynik ma formę „prawdopodobnie ta kategoria, sprawdź te przesłanki" i zawsze podaje podstawę prawną oraz listę rzeczy do sprawdzenia. Klasyfikacja pod AI Act zależy od szczegółów wdrożenia - przy systemach wysokiego ryzyka i w sektorach regulowanych potrzebna jest analiza prawna. Odpowiedzi nie są nigdzie wysyłane, cała klasyfikacja liczy się w przeglądarce.
Cztery kategorie ryzyka AI Act
AI Act nie reguluje „sztucznej inteligencji" jako takiej - reguluje zastosowania, dzieląc je według ryzyka dla zdrowia, bezpieczeństwa i praw podstawowych. Kategoria decyduje o zakresie obowiązków, a od lipca 2026 również o tym, od kiedy te obowiązki są egzekwowalne.
Art. 5 AI Act
Praktyka zakazana
To nie jest kategoria ryzyka do zarządzania - to zakaz. Systemu nie wolno wprowadzać do obrotu, oddawać do użytku ani używać. Zakazy obowiązują od 2 lutego 2025 i nie zostały odroczone.
Kara: Do 35 mln EUR albo 7% światowego obrotu - najwyższy pułap kar w AI Act (art. 99 ust. 3).
Art. 6 AI Act
Wysokie ryzyko
Pełny zakres obowiązków z Rozdziału III: system zarządzania ryzykiem, jakość danych, dokumentacja techniczna, rejestrowanie zdarzeń, przejrzystość wobec stosującego, nadzór człowieka, dokładność i cyberbezpieczeństwo, a po stronie stosującego dodatkowo nadzór, monitorowanie i informowanie pracowników.
Kara: Do 15 mln EUR albo 3% światowego obrotu (art. 99 ust. 4).
Art. 50 AI Act
Ograniczone ryzyko
Obowiązki sprowadzają się do informowania: że użytkownik ma do czynienia z AI, że treść została wygenerowana albo zmanipulowana, że działa rozpoznawanie emocji. To jedyna kategoria, której obowiązki są w pełni egzekwowalne już dziś.
Kara: Do 15 mln EUR albo 3% światowego obrotu (art. 99 ust. 4).
Brak szczególnych obowiązków z AI Act
Minimalne ryzyko
AI Act nie nakłada tu obowiązków poza ogólnym art. 4 o wspieraniu kompetencji w zakresie AI. Nie znaczy to jednak, że nie obowiązują inne przepisy - RODO, prawo autorskie i prawo pracy stosuje się niezależnie od AI Act.
Osiem obszarów Załącznika III
Załącznik III wymienia zastosowania domyślnie uznane za wysokiego ryzyka na podstawie art. 6 ust. 2. Trzy pierwsze obszary dotyczą realnie polskich firm, pozostałe głównie organów publicznych. Wpadnięcie w obszar nie kończy jeszcze sprawy - decyduje derogacja opisana niżej.
Rozwiń 8 obszarów Załącznika III z zakresem i wyłączeniami
Dotyczą firm
Edukacja i szkolenie zawodowe
Decydowanie o dostępie i przyjęciu, ocena efektów uczenia się i kierowanie procesem nauki, ocena właściwego poziomu kształcenia, monitorowanie zachowań zabronionych podczas egzaminów.
Zatrudnienie i zarządzanie pracownikami
Rekrutacja i selekcja (ukierunkowane ogłoszenia, filtrowanie zgłoszeń, ocena kandydatów) oraz decyzje o warunkach pracy, awansie, rozwiązaniu stosunku pracy, przydziale zadań i monitorowaniu wyników.
Dostęp do usług podstawowych
Kwalifikowanie do świadczeń publicznych i opieki zdrowotnej, ocena zdolności kredytowej, ocena ryzyka i wycena w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych, triaż wezwań ratunkowych.
Wyłączenia: Systemy służące wykrywaniu oszustw finansowych nie są objęte oceną zdolności kredytowej.
Głównie organy publiczne
Biometria
Zdalna identyfikacja biometryczna, kategoryzacja biometryczna po cechach chronionych, rozpoznawanie emocji.
Wyłączenia: Weryfikacja tożsamości, której jedynym celem jest potwierdzenie, że osoba jest tym, za kogo się podaje (np. odblokowanie telefonu twarzą).
Infrastruktura krytyczna
Elementy bezpieczeństwa w zarządzaniu infrastrukturą cyfrową, ruchem drogowym, dostawami wody, gazu, ciepła i energii elektrycznej.
Egzekwowanie prawa
Ocena ryzyka wiktymizacji, odpowiedniki poligrafu, ocena wiarygodności dowodów, ocena ryzyka popełnienia przestępstwa, profilowanie w toku postępowań.
Migracja, azyl i kontrola granic
Odpowiedniki poligrafu, ocena ryzyka migracyjnego i zdrowotnego, wsparcie rozpatrywania wniosków wizowych i azylowych, identyfikacja osób.
Wyłączenia: Weryfikacja dokumentów podróży.
Wymiar sprawiedliwości i procesy demokratyczne
Wsparcie organów sądowych w ustalaniu faktów, wykładni i stosowaniu prawa, a także wpływanie na wynik wyborów i referendów.
Wyłączenia: Narzędzia do organizacji i optymalizacji kampanii od strony administracyjnej i logistycznej.
Derogacja z art. 6 ust. 3 - przepis, o którym nikt nie mówi
To najczęściej pomijana część klasyfikacji. Firma czyta „zatrudnienie" w Załączniku III i zakłada wysokie ryzyko, choć jej narzędzie może wykonywać wąskie zadanie proceduralne. System z Załącznika III nie jest wysokiego ryzyka, jeśli nie stwarza istotnego ryzyka dla zdrowia, bezpieczeństwa ani praw podstawowych i spełnia co najmniej jeden z czterech warunków.
Wąskie zadanie proceduralne
System wykonuje ściśle określoną czynność techniczną, nie ocenia i nie decyduje. Przykład: zamiana formatu pliku ze zgłoszeniem, wykrycie duplikatu w bazie kandydatów.
Poprawa wyniku wcześniej ukończonej czynności człowieka
Człowiek już wykonał zadanie, a AI jedynie poprawia jego wynik. Przykład: korekta językowa oceny okresowej napisanej przez menedżera.
Wykrywanie wzorców decyzyjnych albo odstępstw
System wskazuje wzorce lub odstępstwa, ale nie zastępuje oceny człowieka ani na nią nie wpływa bez jego udziału.
Zadanie przygotowawcze
System przygotowuje materiał do oceny, której dokonuje człowiek. Przykład: uporządkowanie zgłoszeń według daty wpłynięcia przed przeglądem przez rekrutera.
Wyjątek od derogacji: system z Załącznika III jest zawsze wysokiego ryzyka, gdy dokonuje profilowania osób fizycznych - niezależnie od tego, ile warunków derogacji spełnia. Definicja profilowania z art. 4 pkt 4 RODO jest szersza, niż się zwykle zakłada: obejmuje każde zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych służące ocenie cech osoby, w tym wyników w pracy, sytuacji ekonomicznej, zdrowia, preferencji i zachowania.
Przejrzystość z art. 50 - to obowiązuje już dziś
Odroczenie z lipca 2026 nie dotknęło art. 50. Obowiązki przejrzystości działają od 2 sierpnia 2026 niezależnie od kategorii ryzyka, więc dotyczą też systemów, które wysokiego ryzyka nie są. Rozdział adresatów bywa nieintuicyjny: oznaczanie treści obciąża dostawcę, ale ujawnianie deepfake'a - stosującego.
Rozwiń tabelę art. 50 - 4 obowiązki przejrzystości z adresatem i wyjątkiem
| Podstawa | Kogo | Kiedy | Obowiązek | Wyjątek |
|---|---|---|---|---|
| Art. 50 ust. 1 | dostawca | System rozmawia z ludźmi | Zaprojektować system tak, żeby osoba wiedziała, że ma do czynienia z AI. | Gdy jest to oczywiste dla rozsądnie poinformowanej osoby. |
| Art. 50 ust. 2 | dostawca | System generuje treści | Oznaczać treści syntetyczne w formacie odczytywalnym maszynowo i wykrywalne jako wygenerowane. | Funkcje wspomagające edycję i systemy niezmieniające istotnie danych wejściowych. |
| Art. 50 ust. 3 | stosujący | System rozpoznaje emocje albo kategoryzuje biometrycznie | Poinformować osoby o działaniu systemu i zapewnić zgodność z RODO. | Systemy dopuszczone prawem do wykrywania przestępstw. |
| Art. 50 ust. 4 | stosujący | Publikujecie treści wygenerowane przez AI | Ujawnić, że treść została sztucznie wygenerowana albo zmanipulowana. | Twórczość artystyczna i satyryczna oraz tekst poddany kontroli redakcyjnej człowieka. |
Okres przejściowy do 2 grudnia 2026: dostawcy systemów generatywnych obecnych na rynku przed 2 sierpnia 2026 mają sześć miesięcy na wdrożenie oznaczania treści. Dla systemów wprowadzonych później obowiązek działa od razu.
Obowiązki: dostawca kontra stosujący
To rozróżnienie decyduje o wszystkim, a większość firm zakłada, że skoro nie zbudowała modelu, to nic ich nie dotyczy. Poniżej pełne zestawy dla systemów wysokiego ryzyka. Obowiązują od 2 grudnia 2027 (Załącznik III) albo 2 sierpnia 2028 (Załącznik I).
Rozwiń oba zestawy: 12 obowiązków dostawcy i 9 stosującego
Dostawca 12
Spełnienie wymogów dla systemów wysokiego ryzyka
Art. 16 lit. a, przez art. 8-15Zapewnić zgodność z całą Sekcją 2 Rozdziału III: system zarządzania ryzykiem (art. 9), jakość i reprezentatywność danych (art. 10), dokumentacja techniczna (art. 11), automatyczne rejestrowanie zdarzeń (art. 12), przejrzystość wobec stosującego (art. 13), nadzór człowieka (art. 14), dokładność, odporność i cyberbezpieczeństwo (art. 15).
Oznaczenie dostawcy
Art. 16 lit. bPodać na systemie, jego opakowaniu albo w dokumentacji nazwę, zarejestrowaną nazwę handlową lub znak towarowy oraz adres kontaktowy.
System zarządzania jakością
Art. 16 lit. c, przez art. 17Wdrożyć i utrzymywać system zarządzania jakością obejmujący strategię zgodności, procedury projektowania, weryfikacji i walidacji oraz zarządzanie danymi.
Przechowywanie dokumentacji
Art. 16 lit. d, przez art. 18Przechowywać dokumentację techniczną, dokumentację systemu jakości, decyzje jednostek notyfikowanych i deklarację zgodności do dyspozycji organów.
Przechowywanie rejestrów zdarzeń
Art. 16 lit. e, przez art. 19Przechowywać automatycznie generowane rejestry zdarzeń pozostające pod kontrolą dostawcy.
Ocena zgodności przed wprowadzeniem do obrotu
Art. 16 lit. f, przez art. 43Przeprowadzić właściwą procedurę oceny zgodności, w części przypadków z udziałem jednostki notyfikowanej.
Deklaracja zgodności UE
Art. 16 lit. g, przez art. 47Sporządzić pisemną deklarację zgodności UE i przechowywać ją przez dziesięć lat.
Oznakowanie CE
Art. 16 lit. h, przez art. 48Umieścić oznakowanie CE potwierdzające zgodność z rozporządzeniem.
Rejestracja w bazie UE
Art. 16 lit. i, przez art. 49 ust. 1Zarejestrować system w bazie danych UE przed wprowadzeniem do obrotu.
Art. 49 formalnie nie został objęty odroczeniem z rozporządzenia (UE) 2026/1744, które dotyczy Sekcji 1-3 Rozdziału III. Praktyczne znaczenie tej różnicy nie jest rozstrzygnięte - sprawdź aktualne wytyczne Komisji.
Działania naprawcze
Art. 16 lit. j, przez art. 20Podjąć działania naprawcze, gdy system nie jest zgodny, i poinformować organy oraz podmioty w łańcuchu dostaw.
Wykazanie zgodności na żądanie
Art. 16 lit. kNa uzasadnione żądanie organu wykazać zgodność systemu z wymogami.
Wymogi dostępności
Art. 16 lit. lZapewnić zgodność z dyrektywami o dostępności (UE) 2016/2102 i (UE) 2019/882.
Stosujący 9
Używanie zgodnie z instrukcją
Art. 26 ust. 1Wdrożyć środki techniczne i organizacyjne zapewniające używanie systemu zgodnie z instrukcją dostawcy.
Wyznaczenie osób do nadzoru
Art. 26 ust. 2Powierzyć nadzór ludzki osobom kompetentnym, przeszkolonym i mającym realne uprawnienia oraz wsparcie do interweniowania.
Jakość danych wejściowych
Art. 26 ust. 4Gdy stosujący kontroluje dane wejściowe - zapewnić ich adekwatność i reprezentatywność wobec przeznaczenia systemu.
Monitorowanie i zgłaszanie
Art. 26 ust. 5Monitorować działanie systemu. Przy stwierdzeniu ryzyka - niezwłocznie powiadomić dostawcę, dystrybutora i organ nadzoru rynku oraz zawiesić używanie. Poważny incydent zgłasza się najpierw dostawcy.
Instytucje finansowe realizują ten obowiązek przez istniejące wymogi ładu wewnętrznego.
Przechowywanie rejestrów przez min. 6 miesięcy
Art. 26 ust. 6Przechowywać rejestry zdarzeń generowane przez system i pozostające pod kontrolą stosującego przez co najmniej sześć miesięcy, dłużej jeśli tak wynika z prawa ochrony danych.
Poinformowanie pracowników
Art. 26 ust. 7Przed wdrożeniem systemu w miejscu pracy poinformować przedstawicieli pracowników i pracowników, których system dotyczy, zgodnie z procedurami krajowymi i układami zbiorowymi.
Ocena skutków dla ochrony danych
Art. 26 ust. 9, przez art. 35 RODOWykorzystać informacje otrzymane od dostawcy na podstawie art. 13 do wypełnienia obowiązku oceny skutków dla ochrony danych (DPIA).
Poinformowanie osoby, której dotyczy decyzja
Art. 26 ust. 11Gdy system z Załącznika III decyduje albo współdecyduje o osobie fizycznej - poinformować tę osobę, że system jest używany.
Współpraca z organami
Art. 26 ust. 12Współpracować z właściwymi organami przy działaniach dotyczących systemu.
Ocena skutków dla praw podstawowych (FRIA)
Art. 27 nakłada dodatkowy obowiązek na stosującego, nie na dostawcę - to częste źródło pomyłek. Dotyczy wąskiego kręgu podmiotów.
Rozwiń: kogo dotyczy i 6 elementów, które ocena musi zawierać
Kogo dotyczy
- podmioty prawa publicznego
- podmioty prywatne świadczące usługi publiczne
- stosujący systemy oceny zdolności kredytowej (Załącznik III pkt 5 lit. b)
- stosujący systemy oceny ryzyka i wyceny w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych (Załącznik III pkt 5 lit. c)
Nie dotyczy systemów z obszaru infrastruktury krytycznej (Załącznik III pkt 2).
Co musi zawierać
- 1 opis procesów stosowania systemu zgodnie z jego przeznaczeniem
- 2 okres i częstotliwość używania systemu
- 3 kategorie osób fizycznych i grup, których system dotyczy
- 4 konkretne szkody prawdopodobne dla tych osób i grup
- 5 sposób wdrożenia nadzoru człowieka
- 6 środki na wypadek materializacji ryzyka, wraz z mechanizmem skarg wewnętrznych
Kary z art. 99
Rozwiń 3 progi kar z podstawą prawną i regułą korzystną dla MŚP
35 mln EUR
albo 7% światowego rocznego obrotu
Naruszenie zakazów z art. 5
Art. 99 ust. 3 · wyższa z dwóch kwot
15 mln EUR
albo 3% światowego rocznego obrotu
Niedopełnienie pozostałych obowiązków - dostawcy (art. 16), stosującego (art. 26), przejrzystości (art. 50), importera i dystrybutora
Art. 99 ust. 4 · wyższa z dwóch kwot
7,5 mln EUR
albo 1% światowego rocznego obrotu
Podanie organom informacji nieprawdziwych, niekompletnych albo wprowadzających w błąd
Art. 99 ust. 5 · wyższa z dwóch kwot
Reguła korzystna dla MŚP: Dla małych i średnich przedsiębiorstw, w tym startupów, stosuje się kwotę NIŻSZĄ z dwóch podanych, a nie wyższą. Podstawa: Art. 99 ust. 6.
Pytania i odpowiedzi
Czy obowiązki AI Act dla systemów wysokiego ryzyka weszły 2 sierpnia 2026?
Nie. Rozporządzenie (UE) 2026/1744, które weszło w życie 27 lipca 2026 - sześć dni przed pierwotnym terminem - przesunęło je na 2 grudnia 2027 dla systemów samodzielnych z Załącznika III i na 2 sierpnia 2028 dla systemów wbudowanych w produkty regulowane z Załącznika I. Od 2 sierpnia 2026 obowiązują natomiast obowiązki przejrzystości z art. 50, a zakazy z art. 5 działają już od 2 lutego 2025.
Czy skoro nie tworzymy własnego AI, to AI Act nas nie dotyczy?
Dotyczy. Firma korzystająca z gotowego narzędzia jest stosującym (deployer) i ma własny zestaw obowiązków z art. 26: wyznaczenie kompetentnych osób do nadzoru, monitorowanie działania, przechowywanie rejestrów przez minimum sześć miesięcy oraz poinformowanie pracowników i ich przedstawicieli przed wdrożeniem systemu w miejscu pracy. Dostawcą stajesz się dopiero wtedy, gdy udostępniasz system pod własną marką albo istotnie zmieniasz jego przeznaczenie.
Nasz system jest w obszarze z Załącznika III - czy to automatycznie wysokie ryzyko?
Nie automatycznie. Art. 6 ust. 3 przewiduje derogację: system nie jest wysokiego ryzyka, jeśli nie stwarza istotnego ryzyka dla zdrowia, bezpieczeństwa ani praw podstawowych i spełnia co najmniej jeden z czterech warunków - wykonuje wąskie zadanie proceduralne, poprawia wynik czynności już wykonanej przez człowieka, wykrywa wzorce nie zastępując oceny człowieka albo wykonuje zadanie przygotowawcze. Jest jednak wyjątek od derogacji: system dokonujący profilowania osób fizycznych jest zawsze wysokiego ryzyka. Dostawca korzystający z derogacji musi udokumentować swoją ocenę.
Czym różni się dostawca od stosującego?
Dostawca (provider) tworzy system albo udostępnia go pod własną nazwą lub znakiem towarowym. Stosujący (deployer) używa systemu w swojej działalności. Rozróżnienie decyduje o całym zestawie obowiązków, a bywa nieintuicyjne w art. 50: oznaczanie treści generowanych przez AI obciąża dostawcę, ale ujawnianie, że opublikowana treść jest deepfakiem, obciąża stosującego. Firma używająca cudzego generatora obrazów ma więc obowiązek z ust. 4, a nie z ust. 2.
Ile wynoszą kary za naruszenie AI Act?
Trzy pułapy: do 35 mln EUR albo 7% światowego rocznego obrotu za naruszenie zakazów z art. 5, do 15 mln EUR albo 3% za niedopełnienie pozostałych obowiązków, w tym dostawcy i stosującego, oraz do 7,5 mln EUR albo 1% za podanie organom informacji wprowadzających w błąd. Zasadniczo stosuje się kwotę wyższą z dwóch, ale dla małych i średnich przedsiębiorstw reguła jest odwrotna - stosuje się kwotę niższą.
Czy ten klasyfikator zastępuje opinię prawną?
Nie. To narzędzie edukacyjne, które porządkuje myślenie o kategoriach ryzyka i pokazuje, gdzie szukać obowiązków. Wynik ma formę „prawdopodobnie ta kategoria, sprawdź te przesłanki" wraz z podstawą prawną i listą zastrzeżeń. Klasyfikacja pod AI Act zależy od szczegółów konkretnego wdrożenia, a przy systemach wysokiego ryzyka i w sektorach regulowanych potrzebna jest analiza prawna.
Czy narzędzie zapisuje moje odpowiedzi?
Nie. Cała klasyfikacja liczy się w przeglądarce, odpowiedzi nie są nigdzie wysyłane, nie ma rejestracji ani pytania o adres e-mail. Wynik można zapisać jako PDF przyciskiem w raporcie.
Potrzebujecie tego w formie dokumentu?
Klasyfikacja mówi, co Was dotyczy. Polityka AI mówi, jak to zapisać, żeby pracownicy wiedzieli, co wolno. Oba narzędzia są darmowe i nie wymagają rejestracji.